KennisbankExamencentrum
NL · NLNederlands (Nederland)
Taal kiezen13

CKTIS / Leren en oefenen

JavaScript geeft 23 in plaats van 5? Controleer het type van je gegevens

Ontdek met een klein formulier waarom JavaScript tekst samenvoegt in plaats van op te tellen. Bekijk de typen, pas de omzetting aan en test lege en ongeldige invoer.

CKTIS Group

Op een donkerblauwe achtergrond schuiven twee losse tegels met 2 en 3 in het bovenste pad naast elkaar tot 23. Het onderste pad toont 2 + 3 = 5.

Je vult 2 en 3 in een formulier in, drukt op de knop om ze op te tellen en krijgt 23. Er verschijnt geen foutmelding. De pagina blijft werken. Het programma heeft een opdracht uitgevoerd, alleen een andere dan je bedoelde.

Dit is een goede kennismaking met debuggen: zoeken naar de oorzaak van een fout. Je hebt geen uitgebreide applicatie of betaalde hulpmiddelen nodig. Twee waarden, enkele JavaScript-instructies en één vraag volstaan: wat zit er eigenlijk in deze variabelen?

Voorspel eerst de uitkomst

Bekijk deze drie bewerkingen. Schrijf voordat je ze uitvoert op welke uitkomst je verwacht:

console.log(2 + 3);
console.log("2" + "3");
console.log("2" + 3);

De eerste geeft het getal 5. De tweede en derde geven de tekst "23". De aanhalingstekens in de code zijn geen versiering: ze onderscheiden tekst van getallen. Op het scherm kunnen beide soorten waarden bijna hetzelfde lijken. Alleen de uitvoer bekijken kan dus misleidend zijn.

De operator + heeft hier twee functies. Hij telt getallen op, maar voegt ook tekst samen. Als in dit eenvoudige voorbeeld één kant tekst is, wordt de andere kant omgezet naar tekst en worden de waarden samengevoegd. Het is alsof je een kaartje met “3” naast een kaartje met “2” schuift, in plaats van de som uit te rekenen. Beschrijving van de operator op MDN.

Onthoud dit niet alleen als een grap over “vreemd JavaScript”. Je hebt veel meer aan de gewoonte om gegevens te controleren voordat je een bewerking uitvoert. Hetzelfde probleem kan optreden in een rekenmachine, een productenteller of een bestelformulier.

Waar de tekst in het formulier vandaan komt

Het volgende voorbeeld bevat expres een fout. Sla het op als sum.html en open het in je browser. De knop heeft het teken + en de velden heten A en B. Vul 2 en 3 in:

<!doctype html>
<meta charset="utf-8">
<title>A + B</title>
<label>A <input id="a" value="2"></label>
<label>B <input id="b" value="3"></label>
<button id="add" type="button">+</button>
<output id="result" aria-live="polite"></output>
<script>
  const first = document.querySelector("#a");
  const second = document.querySelector("#b");
  const result = document.querySelector("#result");

  document.querySelector("#add").addEventListener("click", () => {
    result.textContent = first.value + second.value;
  });
</script>

Dit voorbeeld voer je lokaal uit; het is geen werkend formulier binnen dit artikel. We laten de vormgeving eerst achterwege om alleen het mechanisme te bekijken. Je installeert niets en verstuurt de ingevulde gegevens niet naar een server.

De eigenschap .value van een input-veld geeft tekst terug. De gebruiker ziet cijfers, maar het programma leest "2" en "3". Ook als je het veld verandert in type="number", geeft uitlezen via .value nog steeds geen getal terug. Het veldtype en het type waarde in JavaScript zijn verschillende zaken. Documentatie over de veldwaarde.

Bekijk het in de ontwikkelaarstools van je browser

Open de ontwikkelaarstools van je browser en het tabblad Console. Dat kan vaak met F12 of via het browsermenu. Klik op onze knop en controleer daarna:

console.log(first.value, typeof first.value);
console.log(second.value, typeof second.value);

Bij beide waarden verschijnt string, het type voor tekst. Dat is een concrete aanwijzing, geen vermoeden. Onderzoek bij een fout in je eigen programma achtereenvolgens de invoer, de plek waar die wordt omgezet en de uitkomst. Verander geen willekeurige tekens omdat een stukje code op internet “zou helpen”.

Je kunt ook een breekpunt op de regel met de optelling plaatsen in plaats van de instructies handmatig in te typen. De uitvoering stopt dan precies daar, zodat je beide waarden vóór de berekening kunt bekijken. Aanvankelijk volstaan console.log en typeof. Je hoeft niet meteen alle ontwikkelaarstools te beheersen.

De oplossing is kort, maar heeft grenzen

Vervang de regel die de formulieruitkomst instelt door:

result.textContent = Number(first.value) + Number(second.value);

Number zet beide waarden expliciet om. Voor "2" en "3" krijgen we getallen, waardoor de optelling 5 oplevert. Het belangrijke woord is beide: Number(first.value) + second.value zou de uitkomst nog steeds met tekst samenvoegen en met onze gegevens opnieuw 23 tonen.

Probeer niet alles met parseInt op te lossen. Die functie leest een geheel getal en kan het deel achter de komma weglaten of alleen het begin van een tekst accepteren. In deze opdracht willen we duidelijk bepalen welke gegevens we toelaten, zonder ze ongemerkt af te kappen.

Alleen omzetten is nog geen volledige controle van het formulier. Number("") geeft 0, geen melding dat er gegevens ontbreken. Number("abc") geeft juist NaN, een speciale waarde die hier aangeeft dat de omzetting naar een getal is mislukt. Een leeg veld en een bewust ingevulde nul hebben verschillende betekenissen. Conversieregels van Number.

Laten we de invoer controleren

Vervang alle inhoud tussen de tags <script> en </script> door de volgende code. Voeg geen tweede klikafhandeling toe aan de vorige: we willen één verbeterde manier om de knop af te handelen.

const first = document.querySelector("#a");
const second = document.querySelector("#b");
const result = document.querySelector("#result");

function addInputs(left, right) {
  if (left.trim() === "" || right.trim() === "") {
    throw new Error("empty");
  }

  const a = Number(left);
  const b = Number(right);
  if (!Number.isFinite(a) || !Number.isFinite(b)) {
    throw new Error("invalid");
  }

  const sum = a + b;
  if (!Number.isFinite(sum)) {
    throw new Error("overflow");
  }
  return sum;
}

document.querySelector("#add").addEventListener("click", () => {
  try {
    result.textContent = addInputs(first.value, second.value);
  } catch (error) {
    result.textContent = error.message;
  }
});

We gebruiken korte foutcodes om de aandacht bij het mechanisme te houden: empty betekent een leeg veld, invalid een ongeldige waarde en overflow een uitkomst die te groot is om als eindig getal weer te geven. Vervang die in een gewone applicatie door duidelijke meldingen in de taal van de gebruiker.

Eerst maakt trim() het mogelijk om ook een veld met alleen spaties te herkennen. Pas daarna volgt de omzetting. Number.isFinite controleert of we een eindig getal hebben gekregen en wijst zowel NaN als oneindigheid af. We controleren de som apart, omdat ook de uitkomst van een bewerking buiten het bereik kan vallen. Beschrijving van Number.isFinite.

Dit demonstratieformulier accepteert notaties van Number, waaronder een punt als decimaalteken en exponentiële notatie. Het is geen kant-en-klare financiële rekenmachine en ondersteunt niet alle lokale getalnotaties. Een decimale komma vraagt om een afzonderlijke, bewuste ontwerpkeuze. We vervangen niet automatisch iedere komma in een willekeurige tekst.

Test meer dan alleen 2 en 3

Voer na de aanpassing een paar tests uit:

  • A: 2, B: 3 → 5.
  • A: 0, B: 3 → 3. Nul is een geldige waarde.
  • A: leeg veld, B: 3 → empty.
  • A: alleen spaties, B: 3 → empty.
  • A: abc, B: 3 → invalid.
  • A: 2.5, B: 3 → 5.5.
  • A: 2,5, B: 3 → invalid volgens de gekozen regels.
  • A: 1e308, B: 1e308 → overflow.

Deze kleine controle beschermt tegen een veelvoorkomende denkfout: “Het werkte voor één voorbeeld, dus het is klaar.” Je hoeft niet meteen alle mogelijke invoer te bedenken. Begin met het gewone geval, nul, een leeg veld en andere gegevens dan verwacht.

Number.isFinite garandeert niet dat iedere berekening nauwkeurig is. Getallen in JavaScript hebben een beperkte precisie. Voor geld, zeer grote getallen en specifieke nauwkeurigheidseisen moet je een geschikte representatie en afrondingsregels kiezen. De uitkomst 23 corrigeren lost niet automatisch alle rekenproblemen op.

Nu jouw eigen kleine verandering

Voeg een derde veld C toe. Probeer eerst te voorspellen wat er gebeurt als je de waarde per ongeluk als tekst laat staan. Pas daarna de functie aan zodat die alle drie de velden controleert en de getallen optelt. Test ook een leeg derde veld en een nul in dat veld.

Als je kunt uitleggen waarom de vorige versie 23 opleverde, wat iedere voorwaarde controleert en waarom één geslaagde test niet genoeg is, oefen je programmeren. Je doet dan meer dan alleen een kant-en-klare regel kopiëren.

Je kunt typen, operatoren, voorwaarden en functies oefenen in de beginnerscursus JavaScript van CKTIS. Keer na de les terug naar dit experiment en kijk of je de oplossing zelfstandig opnieuw kunt maken.